Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği: KKD ve Personel Kıyafeti Rehberi

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Nedir?

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, 5 Ekim 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan ve Türkiye’deki tüm inşaat, şantiye, tadilat, yıkım, kazı ve altyapı projelerinde uygulanması zorunlu olan temel mevzuattır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na dayanılarak çıkarılmış olan yönetmelik, 92/57/AET ve 89/391/EEC Avrupa Birliği direktifleri ile uyumludur.

Yönetmelik, inşaat sektörünün Türkiye’de en yüksek iş kazası ölüm oranına sahip sektör olması nedeniyle özel önem taşır. SGK verilerine göre tüm iş kazalarının %35’i inşaat sektöründe yaşanır. Bu rehberde işverenler, şantiye şefleri ve İSG uzmanları için yönetmeliğin getirdiği yükümlülükleri; kişisel koruyucu donanım (KKD) ve personel kıyafeti tedariki açısından detaylıca inceleyeceğiz.

Mars Wear, İnşaat ve Şantiye İş Kıyafetleri kategorisinde yönetmelik uyumlu reflektörlü mont, diz takviyeli pantolon, S3 sınıf iş botu ve EN standartlı KKD ürünleri üretmektedir.

Yönetmeliğin Kapsamı ve Uygulama Alanları

Yönetmelik aşağıdaki faaliyet alanlarını kapsar:

• Bina inşaatı: Konut, ticari yapı, kamu binası

• Altyapı projeleri: Karayolu, demiryolu, köprü, tünel, baraj

• Tadilat ve restorasyon: Tarihi yapı bakımı, modernleştirme

• Yıkım operasyonları: Bina yıkımı, kentsel dönüşüm

• Kazı ve hafriyat: Temel kazısı, doğalgaz hattı, kanalizasyon

• Çevre düzenleme: Asfaltlama, peyzaj, drenaj

• Endüstriyel yapı işleri: Fabrika kurulumu, çelik konstrüksiyon

Toplam 30 günden fazla süren veya 500 yevmiyeden fazla işçi-gün gerektiren projelerde bildirim ve sağlık güvenlik planı zorunludur. Bu projelerde İSG uzmanı ve sağlık güvenlik koordinatörü atama yükümlülüğü doğar.

İşveren ve Şantiye Şefi Sorumlulukları

Yönetmelik 5. madde kapsamında işverene şu yükümlülükleri verir:

1. Risk değerlendirmesi yapma: Şantiyeye özgü tehlikelerin sistematik analizi.

1. Sağlık güvenlik planı hazırlama: Tehlikeler ve önlemleri içeren yazılı plan.

1. KKD tedarik etme: Çalışana ücretsiz kişisel koruyucu donanım sağlama.

1. İSG eğitimi verme: İşe başlamadan önce ve periyodik tekrar eğitimleri.

1. Sağlık muayenesi yaptırma: İşe giriş ve periyodik muayeneler.

1. Sağlık güvenlik koordinatörü atama: Birden fazla yüklenicili projelerde zorunlu.

1. İSG kuruluş tabelası asma: Şantiye girişinde görülebilir konumda.

1. İşçi takip sistemi: Şantiyeye giren-çıkan personel kaydı.

Bu yükümlülüklerin %40-50’si personel kıyafeti ve KKD tedariki ile doğrudan ilgilidir.

KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) Yükümlülükleri

Yönetmelik kapsamında işverenin sağlamakla yükümlü olduğu KKD ekipmanları ve standartları:

• Baret (kafa koruma) — Standart: EN 397 · Risk: Düşen cisim çarpışması · Mars Wear Karşılığı: Tedarik / Aksesuar
• İş güvenliği ayakkabısı — Standart: EN ISO 20345 S3 · Risk: Taban delinmesi, kayma, çarpma · Mars Wear Karşılığı: S3 İş Botu
• Yüksek görünürlük kıyafet — Standart: EN ISO 20471 Sınıf 2-3 · Risk: Trafik çarpışması, gece operasyon · Mars Wear Karşılığı: Reflektörlü Yelek/Mont
• Su geçirmez kıyafet — Standart: EN 343 · Risk: Yağışlı saha çalışması · Mars Wear Karşılığı: Su Geçirmez Mont
• İş eldiveni — Standart: EN 388 · Risk: Mekanik kesik, sürtünme · Mars Wear Karşılığı: Tedarik / Aksesuar
• Koruyucu gözlük — Standart: EN 166 · Risk: Toz, kıvılcım, kimyasal · Mars Wear Karşılığı: Aksesuar
• Kulaklık — Standart: EN 352 · Risk: Gürültü maruziyeti · Mars Wear Karşılığı: Aksesuar
• Solunum koruma — Standart: EN 149 / EN 14387 · Risk: Toz, kimyasal buhar · Mars Wear Karşılığı: Aksesuar
• Diz takviyesi — Standart: EN 14404 · Risk: Dizüstü çalışma · Mars Wear Karşılığı: Diz Takviyeli Pantolon
• Düşme önleyici sistem — Standart: EN 361, EN 354 · Risk: Yüksekte çalışma · Mars Wear Karşılığı: Aksesuar

Mars Wear üretimi ana KKD’lerden pantolon, yelek, mont, sweatshirt ve S3 sınıf bot kategorilerini kapsar.

Şantiye Risk Sınıflandırması ve Kıyafet Seçimi

Yönetmelik üç farklı risk grubu tanımlar; her grup için ayrı KKD seti gerekir:

1. Yüksek Risk Grubu

• Çalışan tipi: Beton dökümü, kalıp, demir bağlama, kazı operatörü, vinç operatörü, asansör montajı

• Zorunlu KKD: Baret + S3 bot + HiVis yelek (Sınıf 2-3) + diz takviyeli pantolon + iş eldiveni + koruyucu gözlük

• Kış ek: Parka + içi polarlı pantolon + termal eldiven

2. Orta Risk Grubu

• Çalışan tipi: Şantiye şefi, yapı denetim, kalite kontrol, ölçümleme, ARGE

• Zorunlu KKD: Baret + S1P bot + HiVis yelek (Sınıf 1-2) + standart pantolon

• Kış ek: Kışlık iş montu + sweatshirt

3. İdari Personel

• Çalışan tipi: Şantiye ofis personeli, muhasebe, planlama, satın alma

• Şantiye girişinde: Baret + HiVis yelek (Sınıf 1) + S1 bot

• Ofis kıyafeti: Polo pike + standart pantolon

EN Standartları: Yasal Zorunluluklar

Yönetmelik gereği şantiyede kullanılan tüm KKD’ler ilgili EN standartlarına uygun olmalıdır:

• EN 397 — Kapsam: Endüstriyel baret · Test Kriterleri: 5kg/1m düşme + 50J yan darbe + elektrik yalıtım
• EN ISO 20345 S3 — Kapsam: İş güvenliği ayakkabısı (ağır) · Test Kriterleri: 200J çelik burun + 1100N delinmez taban + su itici
• EN ISO 20471 — Kapsam: Yüksek görünürlük kıyafet · Test Kriterleri: Floresan kumaş alanı + reflektör bandı miktarı
• EN 388 — Kapsam: Mekanik risk iş eldiveni · Test Kriterleri: Aşınma, kesik, yırtılma, delinme dayanımı
• EN 166 — Kapsam: Koruyucu gözlük · Test Kriterleri: Optik kalite + mekanik dayanım + UV koruma
• EN 14404 — Kapsam: Diz koruyucu · Test Kriterleri: Düz/eğimli yüzey performansı + sürtünme dayanımı
• EN 343 — Kapsam: Su geçirmez kıyafet · Test Kriterleri: Hidrostatik basınç + nefes alma direnci
• EN 361 — Kapsam: Tam vücut emniyet kemeri · Test Kriterleri: Düşme önleme + sırt destek noktası

CE işareti olmayan veya bu standartlara uygun olmayan KKD’ler İSG denetimlerinde uygunsuzluk olarak değerlendirilir.

Şantiye Risk Değerlendirmesi: Kıyafet Açısından

Risk değerlendirmesi yapılırken personel kıyafeti için sorulması gereken sorular:

1. Şantiye karayolu/aktif trafik yakınında mı? → EN ISO 20471 Sınıf 3 reflektör zorunlu

1. Gece operasyonu var mı? → Sınıf 3 + ek el feneri reflektörü

1. Beton dökümü/dizüstü çalışma var mı? → Diz takviyeli pantolon

1. Yağışlı bölge mi (Karadeniz, kış dönemi)? → EN 343 su geçirmez

1. Yüksek mevkide çalışma var mı (10m+)? → EN 361 emniyet kemeri

1. Kaynak/alev işi var mı? → FR (alev almaz) kumaş talep edilmeli

1. Elektrik teması var mı? → Antistatik + dielektrik bot

1. Toz/kimyasal var mı? → EN 149 solunum maskesi

1. Soğuk depo/kar var mı (-10°C altı)? → EN 342 termal koruma

1. İşçi sayısı 50+ ise farklı renk hiyerarşi gerek mi? → Renk kodlama yapılır

Bu sorgulamadan çıkan sonuçla kıyafet sipariş listesi şekillenir. Mars Wear sipariş öncesi risk analizi danışmanlığı sunar.

Renk Kodlama ve Personel Tanınırlığı

Büyük şantiyelerde personel görev/birim ayrımı renk ve baret kodlamasıyla yapılır:

• Beyaz baret — Şantiye şefi, yönetici, ziyaretçi mühendis
• Sarı baret — Genel işçi, kalıpçı, beton ekibi
• Mavi baret — Tesisat, elektrik, mekanik teknisyeni
• Yeşil baret — Güvenlik gözcüsü, ilk yardım personeli
• Kırmızı baret — Yangın güvenliği, acil durum sorumlusu
• Turuncu baret — Ziyaretçi, yeni başlayan, stajyer

Bu kodlama Türkiye’de zorunlu olmasa da uluslararası şantiyelerde yaygın uygulamadır. Mars Wear ürün portföyünde reflektör + üniforma renk + baret kombinasyonu birlikte planlanır.

İşçi Sayısına Göre Yıllık KKD Bütçesi

Tipik bir 200 işçili şantiye projesi için yıllık KKD tedarik bütçesi:

• İş tişörtü (yazlık + kışlık) — Kişi Başı Adet: 6 adet · Toplam 200 İşçi: 1.200 adet
• İş pantolonu (yazlık + kışlık) — Kişi Başı Adet: 4 adet · Toplam 200 İşçi: 800 adet
• Reflektörlü yelek — Kişi Başı Adet: 2 adet · Toplam 200 İşçi: 400 adet
• Kışlık mont — Kişi Başı Adet: 1 adet · Toplam 200 İşçi: 200 adet
• Sweatshirt (mevsim geçişi) — Kişi Başı Adet: 1 adet · Toplam 200 İşçi: 200 adet
• S3 iş botu — Kişi Başı Adet: 1 çift · Toplam 200 İşçi: 200 çift
• Baret — Kişi Başı Adet: 1 adet · Toplam 200 İşçi: 200 adet
• İş eldiveni — Kişi Başı Adet: 20 çift · Toplam 200 İşçi: 4.000 çift
• Koruyucu gözlük — Kişi Başı Adet: 2 adet · Toplam 200 İşçi: 400 adet

Bu liste minimum standart; ağır şantiye işlerinde tüketim 1.5-2 katı olabilir.

İSG Denetimlerinde Kontrol Edilen Kıyafet Maddeleri

Çalışma Bakanlığı iş müfettişleri şantiye denetimlerinde KKD açısından şu maddeleri kontrol eder:

1. ✅ Tüm çalışanların baret kullanıyor mu? (EN 397 sertifikalı)

1. ✅ Trafik yakını personelde EN ISO 20471 Sınıf 2-3 reflektör var mı?

1. ✅ İş botları S1P veya S3 sınıf mı? (CE işareti)

1. ✅ KKD eskime kontrolü periyodik yapılıyor mu?

1. ✅ KKD personele ücretsiz tedarik ediliyor mu?

1. ✅ KKD kullanım talimatı yazılı/eğitimli mi?

1. ✅ Kıyafet temizliği işveren sorumluluğunda mı?

1. ✅ KKD stok yedek var mı (kayıp/hasar için)?

1. ✅ Ziyaretçi/taşeron için ek KKD stoğu mevcut mu?

1. ✅ KKD kayıt-zimmet defteri tutuluyor mu?

İhlal durumunda yasal işlem başlatılır ve idari para cezası uygulanır.

İhlal Cezaları ve Hukuki Sonuçlar

6331 sayılı İSG Kanunu Madde 26 kapsamında KKD ile ilgili yasal yaptırımlar:

• KKD sağlama yükümlülüğünün ihlali: Her çalışan başına yıllık güncellenen idari para cezası (binlerce TL).

• Eğitim verme yükümlülüğünün ihlali: Ayrı para cezası, eğitim alınana kadar tekrar kontrol.

• İş kazası sonrası tespit: KKD eksikliği iş kazasında tespit edilirse kusur oranı işverene aktarılır.

• Cezai sorumluluk: Ölümlü kazalarda Türk Ceza Kanunu Madde 85 (taksirle ölüme neden olma) kapsamında işveren/şantiye şefi hakkında soruşturma.

• SGK rücu hakkı: KKD eksikliği nedeniyle tedavi gören işçi için SGK ödediği tutarı işverenden talep edebilir.

Bu sonuçlar nedeniyle KKD ve personel kıyafeti tedariki tasarruf edilecek bir kalem değil, sigorta yatırımıdır.

Sağlık Güvenlik Planında Kıyafet Bölümü

30 günden uzun süren projelerde hazırlanan Sağlık Güvenlik Planı’nın “Kişisel Koruyucu Donanım” bölümü şu unsurları içermelidir:

• Her iş için gerekli KKD listesi (tablo)

• KKD standartları (EN sertifika numaraları)

• Tedarikçi firma bilgileri (Mars Wear için fatura kayıtları)

• Stok yönetim prosedürü

• Bakım ve değişim periyodu

• Kayıt-zimmet sistemi

• İşe girişte KKD teslim talimatı

Bu plan İSG uzmanı tarafından hazırlanır ve tedarikçi fatura kayıtları ek olarak dosyalanır.

Sektörel Sertifikalar ve OEKO-TEX

Büyük altyapı projeleri (BOTAŞ, EPDK, Karayolları) ve uluslararası yüklenicilerin (Türk-Amerikan, AB tedariki) ek talepleri:

• OEKO-TEX Standard 100: Kumaş insan sağlığına zararlı kimyasal içermez

• ISO 9001 / 14001: Üretici kalite yönetim sertifikası

• SA8000: Sosyal sorumluluk üretim

• GOTS: Organik tekstil sertifikası (yeşil bina projeleri)

Mars Wear üretiminde bu sertifikalar talep üzerine eklenir; uluslararası tedarik için zorunlu olduğunda fatura ile birlikte iletilir.

Yağışlı ve Kışlık Şantiye Operasyonu

Kasım-Mart arası ağır kış aylarında ek kıyafet gereksinimleri:

• Su geçirmez reflektörlü mont: 5000mm+ hidrostatik basınç + Sınıf 3 reflektör. Detay

• İçi polarlı pantolon: -10°C ile +5°C termal koruma

• Termal sweatshirt: 320gr 3 iplik şardonlu kapüşonlu

• Su geçirmez S3 bot: Membran teknolojili deri üst

• Termal eldiven: Kavrama yüzeyli, EN 388 + EN 511

Bu set Kışlık İş Kıyafetleri kategorisinde standart üretilir.

Diz Takviyesi: EN 14404 Standardı

Beton dökümü, kalıp, demir bağlama, fayans döşeme gibi dizüstü çalışma içeren işlerde diz takviyesi yasal zorunluluk haline gelir. Mars Wear üretiminde üç tip diz takviyesi:

• Çift katlı kumaş: Ekonomik, hafif iş için

• Cordura yama: Orta seviye, 18 ay+ kullanım ömrü

• Kevlar takviye: Premium, ağır şantiye için

Diz cebi opsiyonu ile çıkarılabilir köpük dizlik kullanımı da mümkündür.

Yıllık Çerçeve Anlaşma Avantajları

Mars Wear çerçeve anlaşma modeli şantiye operasyonu için şu avantajları sağlar:

• Sezon başında üretim hattı rezervasyonu (Mart yazlık, Eylül kışlık)

• Çoklu şantiye lokasyonuna paralel dağıtım

• Hasarda/kayıpta hızlı yenileme stoğu

• Kademeli toplu fiyat avantajı (5000+ adet özel fiyatlandırma)

• OEKO-TEX ve EN sertifikaları fatura ile birlikte teslim

• Yedek stok şirket deposunda hazır (acil ihtiyaçlar için)

Sıkça Sorulan Sorular

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?

5 Ekim 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 6331 sayılı kanuna dayanır.

Hangi projelerde sağlık güvenlik koordinatörü atanmalı?

30 günden uzun süren veya 500 yevmiyeden fazla işçi-gün gerektiren ve birden fazla yüklenicili projelerde zorunludur.

Şantiyede S3 bot mu yeterli, S1P de olur mu?

Yapı denetim ve şantiye şefi için S1P; beton, kalıp, demir bağlama, asansör montajı gibi ağır iş için S3 yasal zorunlu.

Reflektör Sınıf 2 mi Sınıf 3 mü tercih edilmeli?

Trafik yakınında ve gece operasyonunda Sınıf 3 zorunlu; şantiye iç alanı için Sınıf 2 yeterli. Detay: Reflektörlü İş Kıyafetleri.

KKD eksikse iş kazasında kim sorumlu?

Türk Ceza Kanunu kapsamında işveren/şantiye şefi taksirle ölüme neden olma suçundan soruşturulabilir; SGK rücu hakkını kullanır.

KKD’lerin değişim periyodu nedir?

Baret 5 yıl, S3 bot 18-24 ay, HiVis yelek 12 ay (parlaklık kaybına göre), iş tişörtü 6 ay, mont 2-3 sezon. Hasarlı KKD anında değiştirilmeli.

Diz takviyesi opsiyon mu zorunlu mu?

Dizüstü çalışma içeren işlerde (beton, kalıp, fayans) EN 14404 kapsamında zorunlu sayılabilir; risk değerlendirmesi belirler.

Yağışlı bölgelerde su geçirmez kıyafet şart mı?

Çalışma süresi 2 saat+ yağışlı havada EN 343 standartlı su geçirmez kıyafet sağlanmalıdır. Hipotermi riski karşı koruma.

OEKO-TEX sertifikası neden istenir?

BOTAŞ, AB yüklenicileri ve yeşil bina projelerinde tedarik şartıdır. Kumaşta insan sağlığına zararlı kimyasal olmadığını belgeler.

Minimum sipariş adedi nedir?

Mars Wear üretiminde her kıyafet kalemi için 100 adet. Şantiye projesi için karma sipariş (mont + pantolon + yelek) ayrı sayılır.

Sonuç: Yasal Uyum, Operasyonel Verimlilik, İş Kazası Önleme

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği uyumu üç ana sonuç doğurur: (1) yasal yaptırımlardan korunma, (2) iş kazası önleme ve maliyet düşürme, (3) kalite tedarik zinciri ile uluslararası proje uygunluğu.

Mars Wear bu üç sonucu tek tedarik sözleşmesi altında birleştirir: EN sertifikalı üretim + risk analizi danışmanlığı + yıllık çerçeve anlaşma. İnşaat ve Şantiye İş Kıyafetleri kategorimiz tam yönetmelik uyumlu üretim sunar.

Sipariş ve teklif için hızlı teklif formundan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz. Şantiye risk analizi danışmanlığı sipariş öncesi ücretsizdir.